TCVN 2290:1978 — Thiết bị sản xuất - Yêu cầu chung về an toàn

Trạng thái: Bản chuyển từ PDF trong kho Drive, đang hậu kiểm. Bảng, hình và trang có ký hiệu/bố cục phức tạp giữ bằng ảnh từ PDF; nội dung trong ảnh chưa tìm kiếm hoặc chỉnh sửa như văn bản được. Chưa đối chiếu độc lập toàn bộ với bản phát hành chuẩn.

Hồ sơ VSQI ghi còn hiệu lực (A); tra cứu ngày 13/10/2026.

Danh mục tiêu chuẩn cùng lĩnh vực.

Nguồn đối chiếu: PDF là bản dàn lại; chưa đối chiếu độc lập toàn bộ với bản phát hành chuẩn.

Trang quảng bá cuối PDF được giữ trong hồ sơ nguồn, không đưa vào thân tiêu chuẩn.

Vùng công thức, bảng hoặc hình trong PDF — trang 1, phần 1

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 2290:1978 NHÓM T: THIẾT BỊ SẢN XUẤT – YÊU CẦU CHUNG VỀ AN TOÀN

TIÊU CHUẨN VIỆT NAM

TCVN 2290:1978 NHÓM T: THIẾT BỊ SẢN XUẤT - YÊU CẦU CHUNG VỀ AN TOÀN Manufacturing equipment - General safety requirements Tiêu chuẩn này quy định những yêu cầu chung về an toàn đối với kết cấu của thiết bị sản xuất trong tất cả các ngành kinh tế quốc dân cũng như yêu cầu đối với cơ cấu và nội dung của loại tiêu chuẩn về yêu cầu an toàn đối với thiết bị sản xuất trong hệ thống tiêu chuẩn an toàn lao động.

1. Quy định chung

1.1. Thiết bị sản xuất phải an toàn khi lắp ráp, tháo dỡ, vận hành, sửa chữa, vận chuyển và bảo quản, khi sử

dụng từng bộ phận hoặc đồng bộ hoặc cả hệ thống công nghệ.

1.2. Trong quá trình vận hành thiết bị sản xuất không được phát sinh những chất độc hại làm bẩn môi

trường xung quanh (không khí, đất, nước...) vượt quá mức quy định

1.3. Thiết bị sản xuất phải được đảm bảo an toàn bằng cách:

Chọn các nguyên lí hoạt động, các sơ đồ cấu tạo, các bộ phận an toàn của kết cấu; ứng dụng cơ giới hoá, tự động hoá và điều khiển từ xa; ứng dụng các phương tiện bảo vệ; Thực hiện các yêu cầu về công thái học (ECGONOMIC); Đưa các yêu cầu an toàn vào tài liệu kỹ thuật lắp láp, vận hành, sữa chữa, chuyển và bảo quản.

1.4. Thiết bị sản xuất phải an toàn về cháy, nổ.

1.5. Thiết bị sản xuất khi vận hành theo tài liệu kĩ thuật đã quy định, không được gây ra nguy hiểm do tác

dụng của độ ẩm, bức xạ mặt trời, rung xóc, áp suất và nhiệt độ cao hay thấp, chất xâm thực, tải trong gió.

1.6. Thiết bị sản xuất phải an toàn trong quá trình sử dụng.

Yêu cầu chung về an toàn

2.1. Yêu cầu đối với các bộ phận chủ yếu của kết cấu.

2.1.1. Vật liệu được sử dựng trong kết cấu của thiết bị sản xuất không được nguy hiểm và có hại. Không cho phép sử dụng các nguyên vật liệu mới, chưa qua kiểm tra đánh giá vệ sinh và an toàn.

2.1.2. Các bộ phận về thiết bị sản xuất (trong đó có: dây dẫn điện, ống dẫn, dây cáp phải tính toán để đảm bảo khả năng khi xảy ra hư hỏng ngẫu nhiên không gây nguy hiểm.

2.1.3. Trong kết cấu của thiết bị sản xuất có trang bị các hệ thống khí nén, thuỷ lực và các hệ thống khác thì phải đảm bảo an toàn theo yêu cầu của từng hệ thống đó.

2.1.4. Đối với các bộ phận chuyển động của thiết bị sản xuất, nếu có nguy cơ gây ra nguy hiểm thì phải che chắn an toàn, những không được làm mất chức năng của chúng. Trong trường hợp không thể áp dụng các biện pháp che chắn thì phải có trang bị tín hiệu phòng ngừa.

2.1.5. Các bộ phận cấu tạo của thiết bị sản xuất không được có những góc nhọn, cạnh sắc bề mặt gồ ghề có thể gây nên nguy hiểm (nếu các loại đó không thuộc chức năng kĩ thuật của thiết bị).

2.1.6. Kết cấu của thiết bị sản xuất phải loại trừ khả năng tiếp xúc ngẫu nhiên của người với các phần nóng và quá lạnh của thiết bị.

2.1.7. Sự thu và toả nhiệt, cũng như sự thải hơi nước của thiết bị sản xuất trong gian sản xuất không được vượt quá mức quy định.

2.1.8. Nơi làm việc của công nhân trên các thiết bị sản xuất phải an toàn và thuận tiện khi thực hiện các thao tác. Trong trường hợp cần thiết để đảm bảo cho công nhân khỏi ảnh hưởng môi trường có hại bên

ngoài thì thiết bị sản xuất phải có buồng điều khiển. Kết cấu và việc bố trí buồng điều khiển không được gây ra nguy hiểm, có hại, và trở ngại thao tác của công nhân.

2.1.9. Đối với những thiết bị sản xuất khi vận hành đòi hỏi người công nhân phải đi lại thì phải bố trí lối đi thuận tiện cả về mặt cấu trúc lẫn kích thước và sàn thao tác, thang lên xuống....

2.1.10. Trên các thiết bị sản xuất có bố trí ghế ngồi điều khiển, thì kết cấu của ghế phải, có khả năng điều chỉnh lên, xuống, quay, có điểm tựa lưng, đặt chân cho phù hợp với nhân trác học và yêu cầu về vệ sinh lao động.

2.1.11. Trong các trường hợp cần thiết, thiết bị sản xuất có trang bị đèn chiếu sáng cục bộ phù hợp với điều kiện sản xuất (môi trường cháy nổ, độ ẩm cao...) thì phải trừ khả năng xảy ra tai nạn điện.

2.1.12. Các hệ thống điều khiển thiết bị sản xuất phải đảm bảo tin cậy để không gây ra nguy hiểm khi các hệ thống chức năng đồng thời hoạt động.

2.1.13. Các thiết bị báo hiệu, các bộ phận tự động dùng máy và ngắt thiết bị ra khỏi nguồn năng lượng khi có sự cố hay khi làm việc ở chế độ nguy hiểm phải được bố trí đầy đủ trong kết cấu của thiết bị sản xuất.

2.1.14. Khi cần thiết, thiết bị sản xuất có phanh hãm, thì phanh hãm đó phải đảm bảo an toàn và phù hợp với yêu cầu quy định trong các tiêu chuẩn có liên quan.

2.1.15. Thiết bị sản xuất có bộ phận đúng đột ngột, thì kết cấu của loại đó không được gây ra nguy hiểm khi bộ phận đúng đột ngột làm việc.

2.1.16. Các bộ phận của thiết bị sản xuất cũng như cơ cấu kẹp chạt, nâng hạ hay truyền động phải được trang bị các phương tiện ngăn ngừa khả năng gây ra nguy hiểm khi mất một phần hay toàn phần năng lượng (điện, thủy lực, khí nén…) cũng như khi năng lượng được phục hồi.

2.1.17. Để ngăn ngừa tai nạn điện (kể cả trường hợp công nhân thao tác nhầm) thiết bị sản xuất phải tuân theo những yêu cầu chính sau đây: Các phần dẫn điện của thiết bị sản xuất có thể gây ra nguy hiểm phải được cách li và che chắn cẩn thận; Các phần kim loại của thiết bị sản xuất có thể có điện áp nguy hiểm thì phải nối đất (nối không) hoặc phải có các biện pháp bảo vệ khác; Bố trí những phần dẫn điện hở nằm kín trong thân máy hoặc trong tủ điện khoá cửa chắc chắn; Trong sơ đồ mạch điện của thiết bị sản xuất phải có thiết bị ngắt mạch tập trung khỏi lưới điện. Khi cung cấp điện cho thiết bị sản xuất bằng nguồn điện riêng phải ngắt điện áp ở nguồn chung mà không cần ngắt điện áp ở mạch điện của thiết bị sản xuất.

2.1.18. Kết cấu của thiết bị sản xuất phải loại trừ được khả năng tích tụ các điện tích tĩnh điện với mức độ nguy hiểm.. ở những thiết bị sản xuất có mạch chứa các điện dung phải có thiết bị khử các điện tích dư.

2.1.19. Các thiết bị sản xuất trong quá trình làm việc sinh là các chất độc, cháy nổ thì phải lắp theo bộ phận hết thải.

2.1.20. Khi cần thiết thì các thiết bị sản xuất phải có bộ phận xử lý các chất độc hại nguy hiểm. Đối với các chất không xử lý cùng nhau được thì phải có biện pháp riêng.

2.1.21. Kết cấu của thiết bị sản xuất phải đảm bảo loại trừ hoặc làm giảm ồn, rung, siêu âm đến mức độ cho phép.

2.1.22. Thiết bị sản xuất, trong quá trình làm việc sinh ra những tia bức xạ có hại, thì cần phải có phương tiện bảo vệ.

2.2. Các yêu cầu đối với bộ phận điều khiển.

2.2.1. Các bộ phận điều khiển thiết bị sản xuất cần phù hợp với những yêu cầu cơ bản sau: Có hình dạng, kích thước, bề mặt đảm bảo làm việc an toàn và thuận tiện; Bố trí giữa chúng với nhau nằm trong vùng thao tác hợp lí nhất. Khi bố trí phải tính lực điều khiển, Hướng chuyển động, trình tự làm việc và 1 số sử dụng chúng;

Lực điều khiển không vượt quá mức và tần số sử dụng quy định.

2.2.2. Việc điều khiển thiết bị sản xuất thuộc cùng một nhóm phải đảm bảo thống nhất (tay gạt, bàn đạp, nút bấm, dụng cụ đo, dụng cụ kiểm tra kích thước, quy tắc điều khiển, bảng chỉ dẫn dấu hiệu...) Hướng quay của vô lăng, tay biên, cánh tay đòn, bàn đạp... cần phù hợp với những quy định đã ban hành đối với từng nhóm thiết bị.

2.2.3. Bộ phận điều khiển thiết bị sản xuất phải đảm bảo độ tin cậy hoặc có khoá liên động để loại tìm những thao tác không đúng trình tự hay có sơ đồ, bảng chỉ dẫn ghi chú rõ ràng.

2.2.4. Kết cấu và bố trí bộ phận điều khiển cần loại trừ khả năng tự đóng hay mở thiết bị sản xuất trong quá trình vận hành.

2.2.5. Cơ cấu xử lí sự cố (nút hãm, tay hãm...) phải sơn màu đỏ, ghi chú rõ ý nghĩa và phương pháp sử dụng, đặt nơi thuận tiện cho người vận hành. Màu tín hịệu của cơ cấu xử lí sự cố phải bền lâu hơn thời gian phục vụ của thiết bị sản xuất.

2.2.6. Đối với các bộ phận điều khiển thiết bị sản xuất do nhiều người vận hành cùng một lúc thì phải có khoá liên động để bảo đảm trình tự thao tác cần thiết. Trong trường hợp có một bộ phận nào đó của thiết bị sản xuất có khả năng gây nguy hiểm nằm ngoài tầm nhìn thấy của người vận hành thì phải trang bị thêm bộ phận đóng ngắt sự cố phụ.

2.3. Các yêu cầu đối với phương tiện bảo vệ trong kết cấu của thiết bị sản xuất.

2.3.1. Phải có đầy đủ các phương tiện bảo vệ trước khi làm việc hoặc có khoá liên động để khống chế không cho thiết bị sản xuất làm việc khi không có phương tiện bảo vệ hay khi phương tiện bảo vệ bị hư hỏng.

2.3.2. Phương tiện bảo vệ phải luôn giữ được chức năng làm việc của nó, không bị mất tác dụng (giảm tác dụng) khi phát sinh nguy hiểm hoặc khi có người tiếp xúc gần vùng nguy hiểm.

2.3.3. Phương tiện bảo vệ phải tác dụng cho đến khi các yếu tố nguy hiểm (có hại) không còn tồn tại nữa.

2.3.4. Sự hỏng hóc của bất kì một phương tiện bảo vệ nào cũng không được làm ngưng tác dụng của các phương tiện bảo vệ khác hoặc gây thêm nguy hiểm.

2.3.5. Phương tiện bảo vệ phải bố trí ở vị trí thuận tiện cho việc kiểm tra và vận hành. Trong các trường hợp cần thiết phải dùng những trang bị tự động để kiểm tra phương tiện bảo vệ.

2.3.6. Các loại bao che kiểu quay, bản lề, di động, cũng như các nắp đậy, cửa mở, tầm chắn trong các bao che đó hoạc trong vỏ máy cần phải có cơ cấu để loại trừ khả năng tháo, mở ngẫu nhiên và khi cần thiết phải có khoá liên động để đảm bảo ngưng quá trình làm việc khi tháo mở bao che.

2.3.7. Để phòng ngừa nguy hiểm cần sử dụng những bộ tín hiệu bằng âm thanh, ánh sáng và màu sắc.

2.3.8. Bộ tín hiệu phải bố trí ở vị trí có thể nhìn thấy và nghe đối với người vận hành hay những người làm việc trong phạm vi vùng nguy hiểm có liên quan đến. Tín hiệu báo động (tín hiệu nguy hiểm) phải dễ phân biệt với các loại âm thanh khác.

2.3.9. Đối với những phần của thiết bị sản xuất có thể gây ra nguy hiểm thì phải sơn màu tín hiệu an toàn và ghi dấu hiệu an toàn.

2.3.10. Thiết bị sản xuất khi xuất trước phải có đầy đủ bao che an toàn và cơ cấu bảo hộ.

2.4. Yêu cầu an toàn đối với việc lắp ráp, sửa chữa, vận chuyển và bảo quản.

2.4.1. Trên những thiết bị sản xuất phải có san thiết bị để đảm bảo an toàn và thuận tiện cho việc lắp ráp và sửa chữa.

2.4.2. Đối với thiết bị sản xuất cũng như những bộ phận của nó khi cần thiết phải nâng hạ, nếu không thuận tiện thì phải có thêm cơ cấu hoặc vị trí để móc buộc.

3. Đặc điểm việc xây dựng tiêu chuẩn về yêu cầu an toàn đối với thiết bị sản xuất

3.1. Các tiêu chuẩn về an toàn đối với thiết bị sản xuất phải theo đúng các quy định trong TCVN 2287:

1978 và tiêu chuẩn này.

3.2. Việc quy định các yêu cầu an toàn phải xét đến đặc điểm kết cấu, sự hoạt động của các bộ phận và của

cả hệ thống, chức năng của thiết bị sản xuất sau khi đã xác định được nguồn sinh ra các yếu tố nguy hiểm và có hại.

3.3. tiêu chuẩn về yêu cầu an toàn đối với thiết bị sản xuất phải bao gồm phần mở đầu và các phần sau đây:

Yêu cầu an toàn đối với các phần cơ bản của kết cấu và hệ thống điều khiển; Yêu cầu đối với việc bố trí phương tiện bảo vệ trên thiết bị; Yêu cầu an toàn đối với việc lắp ráp, sửa chữa, vận chuyển và bảo quản; Phương pháp kiểm tra việc thực hiện các yêu cầu an toàn (phương pháp thử nghiệm); Trong tiêu chuẩn có thể bao gồm các phần khác hay có thể không đưa vào một phần đã nêu ở trên, nếu không ảnh hưởng đến an toàn của thiết bị;

3.4. Phần yêu cầu an toàn đối với các phần cơ bản của kết cấu và hệ thống điều khiển phải bao gồm các yêu

cầu an toàn quy định các đặc điểm về chức năng, lắp đặt vận hành của thiết bị sản xuất và những phần của chúng như sau: Ngăn ngừa, hạn chế tác động nguy hiểm và có hại có thể xảy ra đến mức cho phép; Loại trừ nguyên nhân gây ra các yếu tố nguy hiểm và có hại trong sản xuất; Bố trí các bộ phận điều khiển và các yêu cầu khác; Trong tiêu chuẩn của từng nhóm thiết bị sản xuất riêng biệt phải ghi rõ; Phần chuyển động, dẫn điện và các phần nguy hiểm khác cần được bao che; Trị số cho phép của đặc tính ồn và phương pháp xác định chúng; Trị số cho phép của đặc tính rung xóc, phương pháp xác đinh và phương tiện bảo vệ Mức độ cho phép của các tia bức xạ và phương pháp kiểm tra; Trị số nhiệt độ cho phép của bộ phận điều khiển và bề mật của thiết bị sản xuất Giá trị cho phép của lực tác động lên bộ phận điểu khiển; Các yêu cầu đối với thiết bị bảo vệ liên động, cơ cấu phanh hãm và các phương pháp bảo vệ khác.

3.5. Phần yêu cầu đối với phương tiện bảo vệ trên thiết bị phải bao gồm các yêu cầu quy

định các đặc điểm của kết cấu, bố trí, kiểm tra và việc sử dụng phương tiện quan sát như sau: Bao che bảo vệ, màn chắn và các phương tiện chống siêu âm, bức xạ ion và các bức xạ khác; Phương tiện để thải các ch.ắt nguy hiểm và có hại ra khỏi vùng làm việc; Khoá liên động bảo vệ; Mầu tín hiệu của thiết bị sản xuất; Biển báo phòng ngừa.