Nói rõ vấn đề, giữ được quan hệ làm việc
Trong dự án, nhiều bất đồng xuất phát từ kỳ vọng chưa được nói ra: một bên tưởng đã bàn giao đủ, bên kia vẫn chờ tài liệu; một bên coi tin nhắn là chỉ đạo, bên kia coi đó mới là trao đổi. Giữ hòa khí bằng cách bỏ qua vấn đề có thể làm mâu thuẫn tích tụ. Cách bền hơn là nói rõ việc cần sửa và tôn trọng người cùng xử lý.
Góp ý bằng sự việc cụ thể
Một góp ý hữu ích có bốn phần: tình huống, điều quan sát được, ảnh hưởng và điều đề nghị. Chẳng hạn: “Bộ hồ sơ gửi sáng nay thiếu hai kết quả kiểm tra trong danh mục đã thống nhất. Nhóm tổng hợp chưa thể hoàn thiện lần trình này. Anh/chị giúp xác nhận đầu mối và thời gian bổ sung.”
Tránh “lúc nào cũng”, “chẳng bao giờ” hoặc suy đoán thái độ. Phân biệt điều mình trực tiếp biết với điều nghe kể. Khi khen, cũng cần nói rõ đóng góp nào đã giúp công việc tốt lên; lời khen chung chung khó chỉ ra điều nên tiếp tục.
Góp ý liên quan đến sai sót cá nhân thường nên trao đổi riêng. Có thể chia sẻ bài học chung trước tập thể mà không bêu tên. Với nguy cơ cần ngăn chặn ngay, phải lên tiếng kịp thời; giữ thể diện không có nghĩa là để một việc nguy hiểm tiếp diễn.
Nhận góp ý mà không vội tự vệ
Nghe hết, hỏi tình huống và kiểm tra lại căn cứ. Có thể cảm ơn việc người khác nêu vấn đề ngay cả khi chưa đồng ý với cách diễn giải. Nếu có phần đúng, nói rõ mình sẽ sửa gì. Nếu kỳ vọng vượt phạm vi hoặc thiếu điều kiện, giải thích và đề xuất phương án khác.
Người quản lý cần chủ động hỏi: “Có việc gì trong cách phân công của tôi khiến anh/chị khó hoàn thành?” Sau đó cho thấy điều gì đã được điều chỉnh. Một lần hỏi mà người góp ý bị trách về sau sẽ làm mất lòng tin.
Hợp tác bắt đầu từ lợi ích hai bên
Trước khi đưa yêu cầu, tìm hiểu bên kia đang chịu ràng buộc nào. Hãy nêu mục tiêu của mình, hỏi điều họ cần và tìm phương án đáp ứng lợi ích chung. Hợp tác không phải nhường mọi yêu cầu, cũng không phải chỉ dùng mệnh lệnh để đạt phần lợi cho mình.
Ở nơi coi trọng quan hệ, lời nhờ vả thân tình có thể mở đầu trao đổi nhưng vẫn cần kết thúc bằng cam kết rõ. Ghi người làm, nội dung, hạn và điều kiện đầu vào. Không dùng quan hệ cá nhân để thay phê duyệt hoặc bỏ qua trình tự công việc.
Đưa xung đột về dữ kiện và lựa chọn
Khi cuộc trao đổi nóng lên, thử hỏi: “Điều anh/chị cần được giải quyết trước là gì?” Sau đó ghi điều mỗi bên mong muốn, căn cứ và giới hạn. Có khi hai mục tiêu không mâu thuẫn; các bên chỉ khác cách hiểu hoặc cách thực hiện.
Nếu lợi ích thực sự xung đột, thống nhất tiêu chí so sánh và người có quyền quyết định. Người điều phối cần ghi cả điểm đã đồng thuận và điểm còn bất đồng. Không tạo cảm giác mọi người đã nhất trí khi vấn đề vẫn chưa được chốt.
Tình huống luyện tập
Giả sử đội thi công cần mặt bằng, trong khi một nhóm khác chưa hoàn tất công việc tại đó. Trước khi kết luận “không phối hợp”, kiểm tra phạm vi bàn giao, điều kiện hoàn thành, phần có thể tách và người xác nhận. Cuộc họp cần ra được phương án cụ thể hoặc danh sách dữ kiện còn thiếu cùng hạn xử lý.
Sau cuộc trao đổi, kiểm tra cam kết có được thực hiện không và lần sau có thể phòng ngừa bằng thay đổi nào. Giải quyết xong một cuộc tranh luận chưa đồng nghĩa với đã loại được nguyên nhân gây tranh luận.
